İçeriğe geç
18 Kasım, Çarşamba18 Kas —
Dolar — Euro — Gram Altın —

Tayyareci Nuri Bey

1890 yılında Sinop’un Boyabat ilçesinde dünyaya gelen Teğmen Nuri Bey, Osmanlı’nın ilk havacılık çalışmalarında önemli görevler üstlendi. Gerçekleştirdiği uzun mesafe uçuşları ve İstanbul-Kahire seferindeki mücadelesiyle Türk havacılık tarihine adını yazdıran Nuri Bey, henüz 24 yaşındayken şehit düştü.

Boyabat’tan Türk havacılık tarihine uzanan bir hayat

Türk havacılık tarihinin öncü isimlerinden Teğmen Nuri Bey, 1890 yılında Sinop’un Boyabat ilçesinde dünyaya geldi. Askerî eğitimini tamamlamak üzere 1907 yılında, o dönemde Mühendishane-i Berrî-i Hümâyun olarak bilinen askerî okula girdi. 1910 yılında teğmen rütbesiyle mezun olan Nuri Bey’in ilk görev yeri 2. Ordu oldu.

1910 yılında Fransa’da gerçekleştirilen Picardie Manevraları’nda uçakların askerî amaçlarla kullanılması, Osmanlı Devleti’nin de havacılığa yönelik çalışmalarını hızlandırdı. Harbiye Nazırı Mahmut Şevket Paşa’nın öncülüğünde Yeşilköy’de Tayyarecilik Mektebi ve uçuş karargâhı kuruldu.

Osmanlı ordusunun havacılık alanında gelişmesi amacıyla Avrupa’ya gönderilmesine karar verilen, yabancı dil bilen sekiz subay arasında Nuri Bey de bulunuyordu.

Fransa’daki Bucq Uçuş Okulu’nda eğitim alan Nuri Bey, pilot lisansını alarak yurda döndü. Yeşilköy Tayyare Mektebi’nde uçuş çalışmalarını sürdüren genç subay, gösterdiği başarılarla kısa sürede dikkat çekti. Eğitim uçuşlarında Hadımköy ve İstanbul üzerinde 1500 metre yüksekliğe kadar çıktı.

Türk havacılığında ilk uzun mesafe uçuşlarından biri

Nuri Bey’in askerî görevleri sırasında Balkan Savaşı’nın başlamasıyla Osmanlı havacılığı da zorlu bir dönemden geçti. Yunan kuvvetlerinin Selanik’te bulunan ve Osmanlı ordusu için getirilen uçakları yakması üzerine, aralarında Nuri Bey’in de bulunduğu bazı havacılar İstanbul’a dönmek zorunda kaldı.

İstanbul’a ulaşan Nuri Bey, kendisine tahsis edilen uçakla Osmanlı ordusunun hareket güzergâhını takip ederek keşif uçuşları gerçekleştirdi.

Genç ve başarılı subayları havacılığa teşvik etmek amacıyla, uçakta en az bir saat kalabilen pilotlara 5 bin kuruş ödül verilmesi kararlaştırılmıştı. Nuri Bey, bu ödülü kazanan ilk pilot oldu. İstanbul ve Çatalca üzerinde gerçekleştirdiği uçuşlarda bir saatten fazla havada kaldı.

Nuri Bey’in Türk havacılık tarihindeki en önemli başarılarından biri ise 24 Ekim 1913 tarihinde gerçekleştirilen Edirne-İstanbul uçuşu oldu.

Edirne ile İstanbul arasındaki yaklaşık 240 kilometrelik mesafeyi tek seferde katetmek amacıyla Nuri Bey, Teğmen Hami Bey ile birlikte havalandı. Yoğun sis altında gerçekleştirilen uçuş sırasında uçağın motorundaki pistonlardan birinin arızalanmasına rağmen iki pilot yolculuğu tamamlamayı başardı.

Edirne, Babaeski, Çorlu ve Çatalca güzergâhını izleyerek Yeşilköy’e ulaşan uçuş, Türk havacılık tarihinde önemli bir kilometre taşı olarak kayıtlara geçti. Nuri Bey, bu başarısı nedeniyle 10 altınla ödüllendirildi.

İstanbul-Kahire uçuşu için görevlendirildi

Balkan Savaşı’nın ardından Türk havacılığının uluslararası alanda tanıtılması amacıyla İstanbul’dan Kahire’ye iki uçakla uzun mesafeli bir uçuş yapılması planlandı.

Harbiye Nazırı Enver Paşa’nın talimatıyla hazırlanan seferde pilot olarak Fethi ve Nuri Beyler görevlendirildi. Uçuş güzergâhı ve yakıt ikmal noktaları önceden belirlendi. Konya ve Halep, yolculuğun önemli durakları arasında yer aldı.

Nuri Bey, yanında gözlemci olarak görev yapan Yüzbaşı İsmail Hakkı Bey ile birlikte 8 Şubat 1914 tarihinde İstanbul’dan havalandı.

Olumsuz hava şartları ve teknik arızalar nedeniyle yolculuk oldukça güç ilerledi. Bursa üzerinden geri dönmek zorunda kalan Nuri Bey, daha sonra yeniden havalandı. Karamürsel yakınlarında yaşanan motor arızası nedeniyle İznik’e iniş yaptı. Arızanın giderilmesinin ardından yoluna devam ederek Osmaneli’ne ulaştı.

Bu noktadan itibaren kendisine verilen Bilecik ve Eskişehir postalarını da taşıyan Nuri Bey, böylece Türkiye’nin ilk posta uçuşunu gerçekleştiren pilotlardan biri olarak tarihe geçti.

12 Şubat’ta Eskişehir’e ulaşan Nuri Bey, 14 Şubat’ta yeniden yola çıktı. Yoğun sis ve olumsuz hava koşulları nedeniyle Bolvadin ve Akşehir’de duraklamak zorunda kaldı. Motor arızaları ve hava muhalefeti, yolculuğun sonraki aşamalarında da kendisini zorladı. 17 Şubat’ta Konya’ya ulaşabildi.

Toros Dağları’nı aşmak için tek başına havalandı

İstanbul-Kahire uçuşunun en zorlu bölümlerinden biri Toros Dağları’nın aşılmasıydı.

18 Şubat’ta Konya’dan havalanan Nuri Bey, Karaman’ı geçerek Toros eteklerine ulaştı. Ancak ters yönden esen rüzgâr nedeniyle yeterli yüksekliğe çıkamayınca Karaman’a dönmek zorunda kaldı.

Uçağın iki kişiyle Toros Dağları’nı aşmasının mümkün olmadığı anlaşılınca Nuri Bey, 19 Şubat’ta Karaman’dan tek başına havalandı. Gözlemcisi İsmail Hakkı Bey ise trenle Tarsus’a gitmek zorunda kaldı.

İki arkadaş Tarsus’ta yeniden buluştu. Yolculuğun devamında Adana ve Halep’e ulaşan Nuri Bey, çeşitli teknik sorunlara rağmen seferini sürdürdü.

Ancak bu tarihi yolculuk sırasında diğer uçakta bulunan Fethi Bey ve gözlemcisi Sadık Bey, 27 Şubat 1914 tarihinde Şam yakınlarındaki Taberiye Gölü civarında, Cehennem Vadisi olarak bilinen bölgede meydana gelen uçak kazasında şehit oldu.

Nuri Bey ve İsmail Hakkı Bey, Şam’a ulaştıklarında arkadaşlarının acı haberiyle karşılaştı.

24 yaşında Yafa’da şehit düştü

İlk planlamada Kudüs ve El-Ariş üzerinden Kahire’ye ulaşılması hedeflenmişti. Ancak İstanbul’dan gelen emir doğrultusunda güzergâh değiştirildi ve uçuşa sahil hattı takip edilerek devam edilmesi kararlaştırıldı.

Nuri Bey, Beyrut üzerinden ilerleyerek 9 Mart 1914 tarihinde Yafa’ya ulaştı. Uçağın bakımı ve dinlenme amacıyla yolculuğa kısa bir ara verildi.

11 Mart 1914 tarihinde yeniden havalanması planlanan Nuri Bey’i, Yafa’da büyük bir kalabalık bekliyordu. Mısır’da da Türk uçağının Kahire’ye ulaşması için hazırlıklar yapılmıştı.

Ancak kalkış sırasında rüzgârın yönü ve meydanın coğrafi konumu uçuşu güçleştiriyordu. Birkaç gün beklemesi gerekmesine rağmen yolculuğun son aşamasına gelinmiş olması nedeniyle Nuri Bey havalanmaya karar verdi.

Deniz yönüne doğru kalkış yapan uçak, bir süre deniz seviyesine yakın uçtu. Nuri Bey, rüzgârı karşıdan almak amacıyla dönüş yaptığı sırada uçağın hızı daha da azaldı. Yeterli sürate ulaşamayan uçak denize düştü.

Yüzme bilmeyen İsmail Hakkı Bey uçağın üzerine çıkmayı başarırken, Nuri Bey de üzerindeki ağır deri uçuş kıyafetleri nedeniyle denizde güçlük yaşadı. Daha sonra İsmail Hakkı Bey’in yardımıyla uçağın üzerine çıkabildi.

Kazanın ardından bölgeden yetişenlerin yardımıyla iki pilot hastaneye kaldırıldı. Ancak yapılan tüm müdahalelere rağmen Nuri Bey kurtarılamadı.

İstanbul-Kahire uçuşunu tamamlamasına yalnızca bir etap kala, 11 Mart 1914 tarihinde henüz 24 yaşındayken şehit oldu.

Türk havacılık tarihindeki hatırası

Teğmen Nuri Bey’in cenazesi, aynı uçuş sırasında hayatını kaybeden Fethi ve Sadık beylerin de defnedildiği Şam’a götürülerek burada toprağa verildi.

Genç yaşına rağmen Türk havacılığının gelişmesi için önemli görevler üstlenen Nuri Bey; pilotluğu, cesareti ve zorlu şartlarda gerçekleştirdiği uçuşlarla havacılık tarihimizin öncü isimleri arasında yer aldı.

Bugün Şam’da bulunan Türk Hava Şehitleri Anıtı, İstanbul-Kahire seferi sırasında hayatını kaybeden ilk Türk havacılık şehitlerinin hatırasını yaşatıyor. Suriye’deki savaş nedeniyle zaman içerisinde yıpranan anıtın bakım ve onarım çalışmaları da Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) tarafından gerçekleştirildi.

Boyabat’ta dünyaya gelen Teğmen Nuri Bey, kısa ömrüne sığdırdığı başarıları ve vatanı uğruna verdiği mücadeleyle yalnızca Türk havacılık tarihinin değil, Boyabat’ın da unutulmaması gereken tarihî şahsiyetlerinden biridir.