İçeriğe geç
17 Kasım, Salı17 Kas —
Dolar — Euro — Gram Altın —
Boyabat

Tarihte Boyabat

8 dk okuma

Boyabat ve çevresi, tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış, farklı uygarlıkların hâkimiyeti altında kalmıştır. Bölgenin tarihî geçmişinde Gaşkalar, Hititler, Paflagonyalılar, Frigler, Kimmerler, Lidyalılar, Persler, Makedonyalılar, Romalılar, Bizanslılar, Danişmentliler, Selçuklular ve Osmanlılar önemli yer tutmaktadır.

Boyabat’ın bilinen en eski tarihî dönemleri, Hitit Devleti’nin kuzeyinde yaşayan Gaşkalarla ilişkilendirilmektedir. MÖ 2. binyılda Kuzey Anadolu’da etkili olan Gaşkalar, yarı göçebe yaşam biçimleri ve savaşçı özellikleriyle tanınmaktadır. Hitit Devleti ile uzun yıllar mücadele eden bu topluluk, Hititlerin kuzey sınırlarında sürekli sorunlara yol açmıştır. Gaşkaların yaşadığı bölgenin Devrez Çayı’ndan yukarı Kızılırmak havzasına, Sinop ve Boyabat çevresinden Bayburt’a kadar uzandığı düşünülmektedir. Ancak bu topluluğun bölgenin yerli halkı mı olduğu, yoksa başka bölgelerden göç ederek mi buraya yerleştiği kesin olarak bilinmemektedir. Bazı kaynaklarda Gaşkaların daha önce Kuzey Irak çevresinde yaşadıkları ve sonradan Kuzey Anadolu’ya göç ettikleri ileri sürülmektedir.

1952-1954 yılları arasında yapılan arkeolojik kazılarda Boyabat ve çevresinde Hitit dönemini kesin olarak belgeleyen herhangi bir esere rastlanmamıştır. Hitit kaynaklarında Karadeniz çevresinde Gaşka topluluklarından söz edilmesine rağmen, Boyabat yöresinde bu döneme ait doğrudan arkeolojik bulgular henüz ortaya çıkarılamamıştır. Sinop çevresinde yapılan araştırmalarda ise Gerze ilçesindeki Köşk Höyük’te Er Hitit dönemine tarihlendirilen bazı buluntular tespit edilmiştir.

Antik çağda Boyabat’ın bulunduğu bölge, Paflagonya olarak bilinen tarihî coğrafyanın içerisinde yer almaktadır. Bölgenin geçmişine ilişkin bilgiler sınırlı olduğundan Boyabat’ın ilk dönemleri, büyük ölçüde Paflagonya tarihiyle birlikte değerlendirilmektedir. Tarih boyunca farklı toplulukların hâkimiyetine giren Paflagonya bölgesinde MÖ 14. yüzyılda Gaşkalar, MÖ 1230 dolaylarında Frigler, MÖ 695’te Kimmerler ve MÖ 652-625 yılları arasında Lidyalılar etkili olmuştur. Boyabat’ın yakın çevresinde MÖ 7. yüzyıla tarihlendirilen kaya mezarlarının bulunması, bölgenin antik dönem yerleşim geçmişine ışık tutmaktadır. Paflagonya yerleşimlerinin genellikle akarsu vadileri boyunca kurulmuş olması, bölgedeki kaya mezarlarının da bu güzergâhlarda yoğunlaşmasını sağlamıştır. Boyabat’ın antik dönem ulaşım yolları üzerinde bulunması, tarih boyunca stratejik önemini artırmıştır.

Lidyalılar, MÖ 7. yüzyılda Batı Anadolu’da kurdukları devletin sınırlarını zamanla genişleterek Kızılırmak havzasına ve Karadeniz’in güney kıyılarına kadar ulaşmışlardır. Frig Devleti’nin yıkılmasının ardından güç kazanan Kral Giges, başkenti Sardes olan Lidya Krallığı’nı kurmuştur. Lidyalılar, özellikle son kralları Kroisos (Krezus) döneminde en parlak zamanlarını yaşamışlardır.

Lidya hâkimiyetinin ardından bölge Pers İmparatorluğu’nun egemenliğine girmiştir. Persler döneminde Anadolu’nun önemli ulaşım güzergâhlarından biri olan Kral Yolu büyük önem taşımıştır. Antik kaynaklarda verilen bilgilere göre Kral Yolu, Efes ve Antakya gibi önemli merkezlerden sonra Sinop’a ulaşan güzergâhlarla bağlantılıydı. Kızılırmak üzerinden geçilerek Boyabat çevresinden Sinop’a ulaşılması, ilçenin tarihî ulaşım ağı içerisindeki önemini göstermektedir. Sinop Limanı da Pers döneminde Anadolu ile Karadeniz arasındaki ticaretin önemli merkezlerinden biri olmuştur.

MÖ 4. yüzyılda Büyük İskender’in Anadolu seferleriyle birlikte bölgenin siyasi yapısı yeniden değişmiştir. İskender’in Anadolu’ya ilerlemesi sırasında Sinop halkının bir heyet göndererek bağlılığını bildirdiği aktarılmaktadır. Bu dönemde Sinop’ta çeşitli yapılar inşa edilmiş, mevcut surlar onarılmış ve şehir kültürel açıdan gelişmiştir. Büyük İskender’in ölümünden sonra Anadolu’da başlayan mücadeleler sonucunda Sinop ve çevresi bir süre İskender’in komutanlarından Eumenes’in denetimine girmiş, daha sonra Pontus Krallığı’nın hâkimiyetine geçmiştir. Pontus Kralı VI. Mithridates döneminde Sinop, krallığın önemli merkezlerinden biri hâline gelmiştir.

Sinop ve Boyabat’ın Roma egemenliğine girmesi, bölgenin tarihinde yeni bir dönemin başlangıcı olmuştur. Roma hâkimiyetiyle birlikte bölgede siyasi, ekonomik ve sosyal değişimler yaşanmıştır. MS 110 yılı civarında Roma döneminde Sinop’a su kemerleri aracılığıyla su getirildiği bilinmektedir. Doğal limanı sayesinde önemini koruyan Sinop, Roma döneminde olduğu gibi Bizans döneminde de Karadeniz ticaretinin önemli merkezlerinden biri olmuştur. Rusya steplerinden ve Orta Anadolu’dan gelen ürünlerin taşınmasında liman önemli bir görev üstlenmiştir. Boyabat ise Sinop’u iç kesimlere bağlayan güzergâh üzerindeki konumuyla bu ticari ve ulaşım ağının bir parçası olmuştur.

Bizans döneminde Sinop ve Boyabat hakkında günümüze ulaşan tarihî bilgiler oldukça sınırlıdır. Bununla birlikte Sinop ve çevresinde önemli bir Hristiyan nüfusun yaşadığı anlaşılmaktadır. Bölge, Bizans döneminde idari ve dinî bakımdan çeşitli teşkilatlara bağlı olarak yönetilmiştir. Sinop’ta bulunan Balatlar Manastır Kilisesi’nin geçmişinin de Bizans dönemine uzandığı düşünülmektedir. İmparator Justinianus döneminde Sinop ve çevresindeki kalelerin, su yollarının, köprülerin ve kiliselerin geliştirildiği belirtilmektedir. Ancak daha sonraki yıllarda yaşanan Arap akınları ve siyasi karışıklıklar, bölgedeki gelişimi olumsuz etkilemiştir.

1071 Malazgirt Zaferi’nden sonra Türklerin Anadolu’da ilerleyişi hız kazanmıştır. Danişment Gazi’nin komutanlarından Kara Tegin, 1075 yılında Boyabat ve Durağan’ı fethederek bölgenin Türk hâkimiyetine girmesini sağlamıştır. 1085 yılında Sinop şehir merkezinin de Danişmentlilerin kontrolüne geçmesiyle bölgede Türk hâkimiyeti güçlenmiştir.

Daha sonraki dönemde Sinop ve çevresi, Anadolu Selçukluları ile Bizans arasında önemli mücadelelere sahne olmuştur. Selçuklu komutanı Kara Tegin’in Sinop ve çevresini ele geçirmesinin ardından Bizanslılar bölgeyi yeniden almak için çeşitli girişimlerde bulunmuştur. Bu mücadeleler sonucunda Sinop zaman zaman el değiştirmiştir. Anadolu Selçuklu Sultanı I. İzzeddin Keykâvus döneminde Sinop ve çevresi yeniden ve kalıcı olarak Türk hâkimiyetine alınmıştır. Bu dönemde bölgenin imarına önem verilmiş, kaleler onarılmış, yeni yapılar inşa edilmiş ve Sinop önemli bir ticaret ve denizcilik merkezi hâline getirilmiştir. Tersanenin geliştirilmesi ve çevre yerleşimlerden Türk nüfusun şehre yerleştirilmesi de bu dönemin önemli gelişmeleri arasında yer almıştır.

Boyabat ve Sinop, 1461 yılında Fatih Sultan Mehmet’in Karadeniz seferi sırasında Osmanlı Devleti topraklarına katılmıştır. O dönemde Candaroğulları Beyliği’nin yönetiminde bulunan Sinop, karadan ve denizden kuşatılmasının ardından Osmanlı hâkimiyetini kabul etmiştir. Sinop’un alınmasıyla birlikte İsfendiyar Tersanesi de Osmanlı yönetimine geçmiş ve Gelibolu ile birlikte devletin önemli deniz üslerinden biri olmuştur. Fatih Sultan Mehmet, Sinop halkına bazı vergi muafiyetleri tanımış ve şehrin savunmasında görev almalarını sağlamıştır. Bu uygulamalar, Sinop’un Osmanlı döneminde ekonomik ve askerî açıdan önemini korumasına katkıda bulunmuştur.

Osmanlı yönetimine geçtikten sonra Boyabat, Sinop’a bağlı bir kaza olarak idari yapılanma içerisinde yer almıştır. Zaman içerisinde idari statüsünde değişiklikler yaşanan Boyabat, önce nahiye olarak teşkilatlandırılmış, daha sonraki düzenlemelerle ilçe statüsüne kavuşmuştur. Günümüzde de Sinop’un önemli ilçelerinden biri olarak tarihî ve kültürel kimliğini korumaktadır.